“Chó nhà vẫn khỏe, chắc không sao” – suy nghĩ rất dễ gặp
Sau một vết chó cắn, điều đầu tiên nhiều gia đình quan tâm là con vật có biểu hiện bất thường hay không.
Nếu chó vẫn ăn uống, chạy nhảy bình thường, người bị cắn có thể cảm thấy yên tâm hơn và nghĩ:
“Chó khỏe thì làm sao có bệnh dại?”
Từ đó, một số người quyết định chỉ theo dõi tại nhà và không đến cơ sở y tế.
Tuy nhiên, không nên tự quyết định việc dự phòng bệnh dại chỉ dựa vào việc con chó trông khỏe mạnh ngay sau khi cắn.
WHO cho biết virus dại có thể được bài tiết trong nước bọt của động vật nhiễm bệnh trước khi các dấu hiệu lâm sàng xuất hiện. Đây cũng là cơ sở cho việc theo dõi chó sau phơi nhiễm trong một khoảng thời gian xác định.
Vì sao bệnh dại cần được xử trí nghiêm túc?
Bệnh dại là bệnh do virus lây truyền từ động vật sang người, chủ yếu qua nước bọt của động vật nhiễm bệnh, thường thông qua vết cắn hoặc vết cào.
WHO cho biết chó liên quan đến khoảng 99% trường hợp bệnh dại ở người trên toàn cầu. Khi virus đã xâm nhập hệ thần kinh trung ương và xuất hiện triệu chứng lâm sàng, bệnh dại gần như luôn gây tử vong. Trong khi đó, tử vong do bệnh dại có thể phòng ngừa bằng dự phòng sau phơi nhiễm được thực hiện kịp thời và phù hợp.
Vì vậy, nguyên tắc quan trọng không phải là chờ xem người bị cắn có biểu hiện gì, mà là xử trí nguy cơ ngay sau khi xảy ra phơi nhiễm.
Sau khi bị chó cắn, việc đầu tiên nên làm là gì?
Trước khi nghĩ đến chuyện “tiêm hay không tiêm”, hãy xử lý vết thương.
WHO khuyến cáo vết cắn hoặc vết cào có nguy cơ cần được rửa và xả kỹ bằng xà phòng cùng nhiều nước trong ít nhất khoảng 15 phút. Đây là một phần quan trọng trong xử trí sau phơi nhiễm.
Không nên đắp ớt, nước lá, acid, kiềm hoặc các chất gây kích ứng khác lên vết thương. Sau sơ cứu, người bị cắn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá càng sớm càng tốt.
Ngoài nguy cơ bệnh dại, vết chó cắn còn có thể cần được đánh giá về nhiễm trùng, tổn thương mô và tình trạng tiêm phòng uốn ván.
Bị chó cắn có phải trường hợp nào cũng giống nhau?
Không.
WHO phân loại phơi nhiễm với động vật nghi dại thành các mức khác nhau. Ví dụ, chỉ chạm vào động vật hoặc bị liếm trên vùng da còn nguyên vẹn khác với một vết cào trên da; và một vết cắn xuyên qua da lại thuộc mức phơi nhiễm nghiêm trọng hơn.
Theo phân loại của WHO:
Nhóm I: chạm, cho động vật ăn hoặc bị liếm trên vùng da nguyên vẹn — không được xem là phơi nhiễm cần dự phòng bệnh dại.
Nhóm II: động vật gặm vùng da không được che phủ hoặc có vết cào/xước nhẹ không chảy máu — cần rửa vết thương và tiêm vaccine ngay.
Nhóm III: một hoặc nhiều vết cắn/cào xuyên da, nước bọt tiếp xúc với niêm mạc hoặc vùng da tổn thương, hoặc một số phơi nhiễm trực tiếp với dơi — cần xử trí vết thương, vaccine và sản phẩm miễn dịch kháng dại khi có chỉ định.
Việc xác định trường hợp cụ thể thuộc nhóm nào nên được thực hiện bởi nhân viên y tế, thay vì người bệnh tự phân loại ở nhà.
Chó vẫn khỏe sau khi cắn có ý nghĩa gì?
Tình trạng của con vật có giá trị trong quá trình đánh giá nguy cơ, nhưng phải hiểu đúng cách.
Đối với chó có thể được quản lý và theo dõi, WHO hướng dẫn theo dõi con vật trong 10 ngày sau khi xảy ra phơi nhiễm. CDC cũng giải thích rằng đối với chó, mèo và chồn sương, nếu con vật vẫn khỏe trong suốt 10 ngày sau sự kiện phơi nhiễm thì được xem là không có khả năng lây truyền virus dại tại thời điểm xảy ra vết cắn.
Điểm cần chú ý là:
“Con chó đang khỏe ngay hôm nay” không giống với “con chó đã hoàn thành thời gian theo dõi 10 ngày và vẫn khỏe”.
Đây là hai thông tin hoàn toàn khác nhau.
Vậy có thể chờ 10 ngày xem chó có bệnh rồi mới đi tiêm không?
Không nên tự áp dụng cách này.
WHO nêu rõ rằng tại những khu vực bệnh dại còn lưu hành, việc con vật có thể được theo dõi không nên làm trì hoãn việc người bị phơi nhiễm tìm kiếm dự phòng sau phơi nhiễm. WHO cũng khuyến cáo người bị động vật có khả năng mang bệnh dại cắn hoặc cào cần nhanh chóng tìm đến cơ sở cung cấp PEP.
Nói cách khác:
Theo dõi chó và đánh giá người bị cắn là hai việc có thể diễn ra song song.
Không nên hiểu “theo dõi chó 10 ngày” thành “ở nhà chờ đủ 10 ngày rồi mới quyết định có đi khám hay không”.
Nếu chó đã được tiêm phòng dại thì sao?
Thông tin về việc chó đã được tiêm vaccine phòng dại là một yếu tố quan trọng để nhân viên y tế đánh giá nguy cơ, đặc biệt khi có hồ sơ tiêm chủng đáng tin cậy.
Tuy nhiên, người bị cắn không nên chỉ nghe câu “chó nhà đã tiêm rồi” rồi tự kết luận không cần xử trí.
WHO cho biết việc quản lý vết chó cắn còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tình trạng tiêm phòng của con vật, vị trí vết cắn, tình trạng sức khỏe người bị cắn và bối cảnh dịch tễ.
Do đó, nếu có sổ hoặc giấy xác nhận tiêm phòng của chó, hãy cung cấp thông tin này cho nhân viên y tế khi được đánh giá.
Nếu không biết con chó ở đâu thì sao?
Đây là tình huống cần đặc biệt lưu ý.
Nếu bị chó lạ hoặc chó thả rông cắn rồi con vật bỏ đi, việc theo dõi 10 ngày có thể không thực hiện được.
Khi đó, đừng chờ con chó xuất hiện trở lại mới đi khám. Việc dự phòng sau phơi nhiễm cần được nhân viên y tế đánh giá càng sớm càng tốt dựa trên hoàn cảnh xảy ra phơi nhiễm và các yếu tố nguy cơ liên quan. WHO nhấn mạnh rằng PEP cần được thực hiện kịp thời sau phơi nhiễm có nguy cơ.
Vết cắn nhỏ, không chảy nhiều máu thì có thể bỏ qua?
Không nên đánh giá nguy cơ chỉ bằng kích thước vết thương.
Theo phân loại của WHO, ngay cả những vết cào hoặc xước nhẹ không chảy máu do động vật nghi dại cũng có thể thuộc phơi nhiễm nhóm II và cần vaccine. Vết cắn hoặc cào xuyên da thuộc nhóm III.
Do đó, câu hỏi không đơn giản là:
“Vết thương có lớn không?”
Mà cần xem xét da có bị tổn thương hay không, hình thức tiếp xúc, vị trí, con vật và hoàn cảnh xảy ra sự việc.
Bị cắn ở tay, mặt hoặc đầu có cần chú ý hơn?
Có những vị trí phơi nhiễm cần được chú ý đặc biệt.
CDC lưu ý những vùng có mật độ thần kinh cao như bàn tay và mặt có thể làm tăng nguy cơ nhiễm thành công; những phơi nhiễm ở vị trí gần hệ thần kinh trung ương như đầu và cổ có thể liên quan đến thời gian ủ bệnh ngắn hơn.
Vì vậy, đặc biệt với vết cắn ở đầu, mặt, cổ hoặc bàn tay, không nên trì hoãn việc đến cơ sở y tế để được đánh giá.
Trẻ em bị chó cắn càng không nên chủ quan
WHO cho biết trẻ em chiếm tỷ lệ lớn trong số những người bị chó cắn và nguy cơ bị thương ở vùng đầu, cổ cao hơn so với người lớn.
Trẻ nhỏ cũng có thể không kể chính xác chuyện đã xảy ra, chẳng hạn bị cắn, cào hay bị chó liếm vào vùng da đang trầy xước.
Nếu phát hiện trẻ đã tiếp xúc với chó theo cách có khả năng gây phơi nhiễm, người lớn nên kiểm tra kỹ và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá thay vì chỉ dựa vào lời kể hoặc nhìn sơ qua vết thương.
Nếu con chó có biểu hiện bất thường trong thời gian theo dõi thì sao?
Nếu con vật đang được theo dõi mà bị bệnh, xuất hiện biểu hiện bất thường hoặc chết, cần thông báo ngay cho nhân viên y tế/cơ quan thú y có liên quan và thực hiện hướng dẫn tiếp theo.
Không nên tự tiếp xúc gần, giết mổ hoặc xử lý con vật theo cách có nguy cơ tiếp xúc thêm với nước bọt hay mô của động vật.
Việc theo dõi con vật cần được thực hiện an toàn và, khi có điều kiện, dưới hướng dẫn của cơ quan thú y hoặc y tế phù hợp.
Đừng chờ xuất hiện triệu chứng mới đi xử trí
Đây là điều quan trọng nhất cần nhớ về bệnh dại.
Dự phòng sau phơi nhiễm được thực hiện trước khi bệnh xuất hiện nhằm ngăn virus tiến đến hệ thần kinh trung ương. Khi các triệu chứng lâm sàng của bệnh dại đã xuất hiện, bệnh gần như luôn gây tử vong.
Do đó, chiến lược an toàn không phải:
“Chờ xem chó có bệnh không.”
hay
“Chờ xem mình có triệu chứng không.”
Mà là xử lý vết thương ngay và tìm đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ kịp thời.
Khi người bị cắn cần đến cơ sở y tế nhưng gặp khó khăn trong việc di chuyển
Phần lớn người bị chó cắn có thể chủ động đến cơ sở y tế bằng phương tiện phù hợp. Tuy nhiên, trong một số tình huống, người bệnh có thể đồng thời bị chấn thương, hạn chế vận động hoặc gặp khó khăn khi tự di chuyển.
Khi đó, ưu tiên vẫn là tiếp cận cơ sở y tế phù hợp càng sớm càng tốt, không trì hoãn chỉ để tiếp tục theo dõi con vật.
Nếu người bệnh cần hỗ trợ trong quá trình di chuyển, gia đình nên cung cấp rõ tình trạng hiện tại, vị trí và mức độ vết thương, khả năng vận động, điểm đón – điểm đến và những hướng dẫn y tế đã nhận được để lựa chọn phương án vận chuyển phù hợp.
Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc hỗ trợ bố trí phương án vận chuyển theo nhu cầu thực tế
Khi người bệnh cần đến cơ sở y tế nhưng gặp khó khăn trong việc tự di chuyển, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc tiếp nhận thông tin và hỗ trợ bố trí phương án vận chuyển phù hợp với tình trạng và nhu cầu thực tế được cung cấp.
Dịch vụ vận chuyển không thay thế việc đánh giá nguy cơ bệnh dại, chỉ định vaccine hoặc các biện pháp dự phòng của cơ sở y tế.
Lưu ý: Nội dung nhằm cung cấp thông tin sức khỏe chung, không thay thế đánh giá nguy cơ phơi nhiễm, chỉ định tiêm vaccine, sử dụng sản phẩm miễn dịch kháng dại hoặc các hướng dẫn chuyên môn của cơ sở y tế.
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 | 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 | 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Email: 115toanquoc@gmail.com
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
Khu vực hoạt động: Toàn quốc
