Vì sao nhiều người nghĩ sốt xuất huyết là phải truyền dịch?
Khi mắc sốt xuất huyết, người bệnh có thể sốt cao, mệt mỏi, đau nhức, ăn uống kém hoặc nôn ói. Vì vậy, không ít gia đình cho rằng cơ thể đang “mất sức” và truyền dịch sẽ giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn.
Từ suy nghĩ đó, một số người thậm chí muốn truyền dịch ngay khi mới sốt hoặc tìm người đến truyền tại nhà.
Tuy nhiên, truyền dịch không phải biện pháp mặc định cho tất cả người mắc sốt xuất huyết.
Việc có cần truyền hay không phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, khả năng uống, tình trạng tuần hoàn, dấu hiệu cảnh báo và đánh giá của nhân viên y tế.
Sốt xuất huyết có phải cứ truyền dịch là tốt hơn?
Không.
CDC hướng dẫn rằng với người bệnh sốt xuất huyết không có dấu hiệu cảnh báo, huyết động ổn định, lượng nước tiểu bình thường và vẫn uống được, có thể được quản lý ngoại trú và cần khuyến khích bổ sung nhiều dịch bằng đường uống. CDC đồng thời nhấn mạnh không nên mặc định rằng truyền tĩnh mạch là cần thiết ở nhóm này.
WHO cũng khuyến khích uống đủ dịch ở những trường hợp phù hợp; nếu người bệnh không dung nạp được lượng dịch uống cần thiết thì mới cần xem xét liệu pháp truyền dịch theo tình trạng.
Do đó, câu hỏi đúng không phải là:
“Bị sốt xuất huyết có truyền dịch không?”
Mà nên là:
“Tình trạng hiện tại của người bệnh có cần truyền dịch hay không?”
Nếu người bệnh vẫn uống được thì sao?
Nếu người bệnh được đánh giá phù hợp để theo dõi ngoại trú, vẫn uống được và chưa xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, cần chú ý duy trì lượng dịch uống phù hợp.
WHO và CDC đều nhấn mạnh vai trò của bù dịch đường uống ở những người bệnh có khả năng uống.
Gia đình cũng cần tiếp tục theo dõi tình trạng chung, khả năng ăn uống, lượng nước tiểu và các dấu hiệu bất thường theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
Không nên vì thấy người bệnh mệt mà tự kết luận rằng uống nước “không đủ” và phải chuyển sang truyền dịch.
Khi nào người bệnh sốt xuất huyết có thể cần truyền dịch?
Truyền dịch có thể được sử dụng khi có chỉ định phù hợp.
Ví dụ, người bệnh không thể duy trì đủ lượng dịch bằng đường uống, tình trạng lâm sàng xấu đi hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo có thể cần được theo dõi và điều trị tại cơ sở y tế. Với sốt xuất huyết có dấu hiệu cảnh báo hoặc sốt xuất huyết nặng, quản lý dịch truyền là một phần quan trọng của điều trị.
Tuy nhiên, loại dịch, lượng dịch, tốc độ truyền và thời gian truyền không nên được tự quyết định tại nhà.
Những yếu tố này cần được điều chỉnh dựa trên diễn biến lâm sàng và các chỉ số theo dõi của người bệnh.
Vì sao truyền càng nhiều không đồng nghĩa với càng tốt?
Trong sốt xuất huyết, quản lý dịch là vấn đề cần được thực hiện thận trọng.
WHO khuyến cáo sử dụng lượng dịch truyền tối thiểu cần thiết để duy trì tưới máu và lượng nước tiểu phù hợp, đồng thời giảm dần dịch truyền khi tình trạng cải thiện.
CDC cũng lưu ý cần cân bằng giữa việc bù dịch đầy đủ và nguy cơ quá tải dịch. Khi tính thấm mao mạch trở lại bình thường và dịch bắt đầu được tái hấp thu, lượng dịch truyền cần được điều chỉnh giảm theo tình trạng người bệnh.
Vì vậy, tư duy “người bệnh càng mệt thì truyền càng nhiều” không phù hợp.
Có nên gọi người đến nhà truyền dịch khi bị sốt xuất huyết?
Không nên tự quyết định truyền dịch tại nhà chỉ dựa vào cảm giác mệt, sốt cao hoặc ăn uống kém.
Điểm quan trọng của sốt xuất huyết không chỉ nằm ở việc đưa dịch vào cơ thể mà còn ở việc đánh giá diễn biến bệnh và theo dõi đáp ứng với dịch.
Khi cần truyền tĩnh mạch, người bệnh có thể cần được theo dõi huyết áp, mạch, tưới máu ngoại vi, lượng nước tiểu, hematocrit và những thông số khác tùy tình trạng. WHO và CDC đều nhấn mạnh việc đánh giá lại thường xuyên trong quá trình quản lý dịch.
Do đó, không nên xem truyền dịch như một thủ thuật “bồi bổ” có thể thực hiện tùy ý.
Hạ sốt rồi có nghĩa là đã qua nguy hiểm?
Đây là điểm rất dễ khiến gia đình chủ quan.
Ở sốt xuất huyết, hết hoặc giảm sốt không nhất thiết đồng nghĩa với bệnh đang hồi phục. WHO Việt Nam lưu ý cần đặc biệt theo dõi các dấu hiệu cảnh báo khi nhiệt độ giảm.
CDC cũng cho biết các dấu hiệu cảnh báo của sốt xuất huyết nặng thường xuất hiện trong khoảng 24–48 giờ sau khi hết sốt.
Vì vậy, nếu người bệnh vừa hạ sốt nhưng lại mệt hơn hoặc xuất hiện bất thường, gia đình không nên chỉ tiếp tục theo dõi tại nhà vì nghĩ rằng “đã hết sốt”.
Những dấu hiệu nào cần đặc biệt lưu ý?
Theo WHO và CDC, những dấu hiệu cảnh báo có thể bao gồm:
- Đau bụng nhiều hoặc ấn đau.
- Nôn kéo dài.
- Chảy máu niêm mạc như chảy máu mũi hoặc nướu.
- Nôn ra máu hoặc đi ngoài có máu.
- Lừ đừ, bứt rứt hoặc thay đổi trạng thái tinh thần.
- Khó thở hoặc tình trạng chung xấu đi.
Khi xuất hiện các biểu hiện đáng lo, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.
Tiểu cầu giảm có đồng nghĩa phải truyền dịch?
Không nên chỉ nhìn vào một chỉ số xét nghiệm đơn lẻ để tự quyết định truyền dịch.
Quản lý người bệnh sốt xuất huyết dựa trên tổng thể tình trạng lâm sàng, dấu hiệu sinh tồn, khả năng uống, lượng nước tiểu, hematocrit, dấu hiệu thoát huyết tương, chảy máu và các yếu tố liên quan.
Do đó, khi nhận kết quả xét nghiệm cho thấy tiểu cầu giảm, gia đình nên trao đổi với bác sĩ đang theo dõi thay vì tự tìm cách truyền dịch.
Người bệnh sốt xuất huyết nên uống gì?
Với người bệnh có thể uống được và được hướng dẫn theo dõi tại nhà, WHO và CDC khuyến khích bổ sung đủ dịch. Nước và các dung dịch có chất điện giải có thể được sử dụng phù hợp với tình trạng và hướng dẫn chuyên môn.
Điều cần tránh là tự đặt ra một lượng nước cố định cho mọi người bệnh, bởi nhu cầu dịch có thể khác nhau tùy tuổi, cân nặng, tình trạng bệnh và các bệnh lý đi kèm.
Có thuốc đặc hiệu để điều trị sốt xuất huyết không?
Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị sốt xuất huyết; việc chăm sóc chủ yếu tập trung vào theo dõi, duy trì dịch phù hợp và xử trí các vấn đề phát sinh theo mức độ bệnh.
Đối với hạ sốt, các hướng dẫn của WHO và CDC đề cập paracetamol; đồng thời khuyến cáo tránh aspirin và các thuốc chống viêm không steroid như ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
Người bệnh không nên tự phối hợp nhiều loại thuốc nếu chưa được hướng dẫn.
Người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền cần lưu ý gì?
Một số nhóm người bệnh có thể cần được theo dõi tại cơ sở y tế tùy tình trạng và yếu tố nguy cơ.
CDC lưu ý những yếu tố như trẻ dưới 1 tuổi, người trên 65 tuổi, thai kỳ và một số bệnh lý đi kèm có thể ảnh hưởng đến quyết định theo dõi, nhập viện và quản lý dịch.
Đặc biệt, với người có bệnh tim, thận hoặc các bệnh lý nền khác, việc quản lý lượng dịch càng cần thận trọng.
Gia đình không nên áp dụng kinh nghiệm truyền dịch của một người cho một người khác.
Nếu người bệnh cần đến bệnh viện nhưng khó tự di chuyển thì sao?
Khi tình trạng người bệnh cần được đánh giá tại cơ sở y tế, ưu tiên là tiếp cận chăm sóc y tế phù hợp, không phải cố gắng tự xử trí bằng truyền dịch tại nhà.
Nếu người bệnh vẫn ổn định và có thể tự di chuyển phù hợp, gia đình có thể thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
Trong trường hợp người bệnh gặp khó khăn khi ngồi, đi lại, lên xuống xe hoặc có nhu cầu hỗ trợ trong quá trình di chuyển, gia đình có thể trao đổi với đơn vị vận chuyển người bệnh để lựa chọn phương án phù hợp.
Nếu xuất hiện dấu hiệu của sốt xuất huyết nặng hoặc tình trạng diễn tiến nhanh, cần tìm sự trợ giúp y tế khẩn cấp. Sốt xuất huyết nặng có thể tiến triển trong thời gian ngắn và cần điều trị tại bệnh viện.
Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc hỗ trợ khi người bệnh cần di chuyển
Trong thực tế, người mắc sốt xuất huyết có thể mệt nhiều, khó tự di chuyển hoặc gia đình gặp khó khăn khi đưa người bệnh đến cơ sở y tế.
Khi có nhu cầu vận chuyển, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc tiếp nhận thông tin về tình trạng, địa điểm đón – đến và nhu cầu thực tế để trao đổi, hỗ trợ bố trí phương án vận chuyển phù hợp.
Việc vận chuyển không thay thế cho đánh giá, chẩn đoán hoặc điều trị của cơ sở y tế.
Bài viết cung cấp thông tin tham khảo chung, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của nhân viên y tế.
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 | 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 | 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Email: 115toanquoc@gmail.com
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
Khu vực hoạt động: Toàn quốc
