Động kinh là gì?
Động kinh là một rối loạn thần kinh được đặc trưng bởi xu hướng xuất hiện các cơn động kinh tái diễn. Cơn động kinh xảy ra do hoạt động điện bất thường trong não và có thể biểu hiện theo nhiều cách khác nhau.
Không phải tất cả các cơn động kinh đều khiến người bệnh co giật toàn thân. Một số người có thể mất nhận thức trong thời gian ngắn, nhìn đờ đẫn, thực hiện những động tác lặp lại hoặc có những thay đổi bất thường về cảm giác và hành vi.
Trong khi đó, cơn co giật toàn thể có thể khiến người bệnh mất ý thức, cơ thể cứng lại rồi xuất hiện các động tác giật lặp đi lặp lại. Sau cơn, người bệnh có thể mệt, đau cơ, đau đầu hoặc mất phương hướng trong một khoảng thời gian.
Vì vậy, không nên đồng nhất mọi trường hợp co giật với bệnh động kinh. Một cơn co giật có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau và một người có cơn co giật lần đầu cần được đánh giá nguyên nhân.
Dấu hiệu nhận biết người đang lên cơn động kinh
Biểu hiện của cơn động kinh phụ thuộc vào loại cơn và vùng não bị ảnh hưởng. Một số cơn có thể xảy ra rất kín đáo, trong khi những cơn khác biểu hiện rõ bằng co giật.
Một số dấu hiệu có thể gặp gồm:
- Đột ngột mất ý thức hoặc không đáp ứng khi được gọi.
- Cơ thể cứng lại rồi xuất hiện các động tác co giật.
- Mắt nhìn cố định hoặc có biểu hiện bất thường.
- Thực hiện những động tác lặp lại mà không có mục đích rõ ràng.
- Không nhận biết được người hoặc môi trường xung quanh.
- Có thể bị ngã xuống khi mất ý thức.
- Sau cơn xuất hiện trạng thái lú lẫn, buồn ngủ hoặc mệt mỏi.
Trong một số trường hợp, người bệnh có thể không nhớ những gì xảy ra trong cơn.
Nếu một người xuất hiện co giật lần đầu, đặc biệt khi chưa từng được chẩn đoán động kinh, không nên tự kết luận đây là động kinh. Cần xem xét tình trạng thực tế và tìm kiếm đánh giá y tế phù hợp.
Khi người bệnh lên cơn động kinh, cần sơ cứu như thế nào?
Mục tiêu chính của sơ cứu là bảo vệ người bệnh khỏi chấn thương và đảm bảo đường thở sau cơn, thay vì cố gắng ngăn chặn các động tác co giật.
Trước tiên, hãy bình tĩnh và ở lại bên cạnh người bệnh. Ghi nhớ hoặc bấm giờ để xác định cơn kéo dài bao lâu. Thời gian của cơn là thông tin quan trọng để đánh giá khi nào cần hỗ trợ cấp cứu.
Nếu người bệnh ngã xuống, cần loại bỏ những vật cứng, sắc nhọn hoặc nguy hiểm ở xung quanh. Có thể đặt một vật mềm dưới đầu để hạn chế chấn thương.
Nếu quần áo quanh cổ quá chật, có thể nới lỏng để người bệnh dễ thở hơn.
Không cố giữ chặt tay chân hoặc ghì người bệnh xuống. Việc này không làm cơn co giật dừng lại mà còn có thể gây chấn thương.
Sau khi các động tác co giật kết thúc, nếu người bệnh chưa tỉnh táo nhưng vẫn còn thở, có thể đặt người bệnh nằm nghiêng ở tư thế an toàn và tiếp tục theo dõi hô hấp. Tư thế này giúp hạn chế nguy cơ dịch tiết hoặc chất nôn đi vào đường thở.
Tiếp tục ở bên cạnh cho đến khi người bệnh tỉnh táo và nhận biết được tình huống xung quanh.
Có nên đưa vật vào miệng người đang co giật không?
Không.
Đây là một trong những sai lầm phổ biến khi sơ cứu người lên cơn co giật. Không đưa thìa, đũa, khăn, ngón tay hoặc bất kỳ vật nào vào miệng người bệnh.
Việc cố mở miệng hoặc đặt vật vào miệng có thể gây tổn thương răng, miệng hoặc làm vật đó bị vỡ, đồng thời tạo thêm nguy cơ sặc. Người đang lên cơn động kinh cũng không thể “nuốt lưỡi” theo cách thường được truyền miệng.
Cũng không nên cố cạy miệng người bệnh trong lúc hàm đang co cứng.
Có nên giữ chặt tay chân người bệnh khi co giật?
Không nên.
Các động tác co giật là một phần của cơn và việc dùng sức để giữ tay chân không giúp cơn dừng lại. Ngược lại, việc ghì giữ có thể khiến người bệnh bị tổn thương cơ, khớp hoặc các vùng khác trên cơ thể.
Thay vì cố kiểm soát chuyển động của người bệnh, người xung quanh nên tập trung vào việc dọn vật nguy hiểm, bảo vệ đầu và theo dõi thời gian của cơn.
Có nên cho người đang lên cơn uống nước hoặc uống thuốc?
Không cho người bệnh ăn, uống nước hoặc nuốt thuốc khi họ đang co giật hoặc chưa tỉnh táo hoàn toàn.
Khi khả năng nhận thức và kiểm soát nuốt chưa trở lại, thức ăn, nước hoặc thuốc có thể đi vào đường thở thay vì xuống dạ dày.
Nếu người bệnh có thuốc cấp cứu được bác sĩ kê trong kế hoạch xử trí cơn động kinh, người chăm sóc chỉ nên sử dụng theo đúng hướng dẫn y tế đã được cung cấp.
Sau cơn động kinh cần làm gì?
Sau khi cơn kết thúc, người bệnh có thể chưa tỉnh táo ngay. Họ có thể buồn ngủ, mệt mỏi, lú lẫn hoặc không nhớ những gì vừa xảy ra.
Không nên vội bắt người bệnh đứng dậy hoặc di chuyển nếu họ chưa hoàn toàn tỉnh táo.
Nếu người bệnh không tỉnh táo nhưng vẫn thở, có thể đặt nằm nghiêng ở tư thế an toàn và tiếp tục theo dõi. Đồng thời kiểm tra xem có dấu hiệu chấn thương nào xảy ra trong lúc ngã hoặc co giật hay không.
Khi người bệnh tỉnh lại, có thể trấn an và giải thích ngắn gọn rằng họ vừa trải qua một cơn co giật. Không nên tạo thêm áp lực hoặc khiến người bệnh xấu hổ vì những gì đã xảy ra.
Khi nào người bị động kinh cần cấp cứu?
Không phải mọi cơn động kinh đều cần gọi xe cấp cứu. Nhiều cơn kết thúc sau vài phút và người bệnh dần trở lại trạng thái bình thường. Tuy nhiên, có những tình huống cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.
Cần gọi cấp cứu khi:
- Cơn co giật kéo dài từ 5 phút trở lên.
- Một cơn khác xuất hiện ngay sau cơn trước và người bệnh không tỉnh lại giữa các cơn.
- Người bệnh gặp khó khăn về hô hấp hoặc có dấu hiệu nghẹt thở.
- Người bệnh bị thương trong lúc lên cơn.
- Cơn xảy ra dưới nước.
- Đây là lần đầu tiên người bệnh xuất hiện cơn co giật.
- Người bệnh không trở lại trạng thái thường ngày sau khi cơn kết thúc.
- Người bệnh đang mang thai hoặc có tình trạng sức khỏe đặc biệt cần được hỗ trợ y tế.
Đặc biệt, cơn co giật kéo dài hoặc các cơn liên tiếp mà người bệnh không hồi phục giữa các cơn có thể là tình trạng cấp cứu cần được xử trí tại cơ sở y tế.
Động kinh có phải lúc nào cũng biểu hiện bằng co giật?
Không.
Động kinh có nhiều loại cơn khác nhau. Một số cơn có thể chủ yếu ảnh hưởng đến nhận thức hoặc hành vi mà không gây co giật toàn thân.
Người bệnh có thể đột ngột ngừng hoạt động, nhìn chằm chằm, không phản ứng với người xung quanh hoặc thực hiện những động tác lặp lại. Sau đó, họ có thể không nhớ rõ những gì đã xảy ra.
Vì vậy, khi phát hiện những biểu hiện bất thường lặp lại, gia đình không nên chỉ dựa vào việc có hay không có co giật để tự xác định người bệnh có động kinh.
Động kinh khác gì với một cơn co giật đơn lẻ?
Co giật là một biểu hiện có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau, trong khi động kinh là một rối loạn thần kinh liên quan đến xu hướng xuất hiện các cơn động kinh tái diễn.
Một người có thể xuất hiện một cơn co giật nhưng điều đó không đồng nghĩa họ chắc chắn mắc bệnh động kinh.
Cơn co giật lần đầu cần được đánh giá để tìm nguyên nhân. Đặc biệt, nếu cơn xảy ra kèm mất ý thức, chấn thương, khó thở hoặc kéo dài bất thường, cần được xử trí y tế phù hợp.
Người bị động kinh cần lưu ý gì trong sinh hoạt?
Người đã được chẩn đoán động kinh nên tuân thủ kế hoạch điều trị và hướng dẫn của bác sĩ. Gia đình hoặc người chăm sóc cũng nên biết cách xử trí khi cơn xuất hiện và nhận biết những dấu hiệu cần gọi cấp cứu.
Nếu bác sĩ đã xây dựng kế hoạch xử trí cơn cho người bệnh, những người thường xuyên chăm sóc nên biết kế hoạch đó và biết khi nào cần sử dụng thuốc cấp cứu nếu được kê đơn.
Việc ghi nhận thời điểm, thời gian kéo dài và biểu hiện của các cơn cũng có thể giúp bác sĩ đánh giá tình trạng và điều chỉnh kế hoạch điều trị khi cần.
Khi người bệnh lên cơn động kinh ở nơi công cộng cần làm gì?
Nếu cơn xảy ra ở nơi đông người, điều quan trọng là tạo khoảng trống an toàn xung quanh người bệnh và tránh để quá nhiều người vây quanh.
Cần loại bỏ những vật có thể gây chấn thương, bảo vệ đầu người bệnh và theo dõi thời gian của cơn.
Nếu người bệnh đang ở gần đường xe chạy, cầu thang, khu vực có nước hoặc những nơi có nguy cơ rơi ngã, cần ưu tiên đưa họ tránh xa nguy hiểm nếu có thể thực hiện an toàn.
Sau cơn, người bệnh có thể lú lẫn và không muốn có quá nhiều người xung quanh. Vì vậy, chỉ nên giữ lại những người cần thiết để hỗ trợ và bảo vệ sự riêng tư của người bệnh.
Khi nào cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế sau cơn?
Ngay cả khi cơn đã kết thúc, người bệnh vẫn cần được đánh giá nếu có dấu hiệu bất thường.
Cần đặc biệt chú ý nếu người bệnh bị chấn thương do ngã, khó thở, không trở lại trạng thái bình thường, đau đầu hoặc đau nhiều ở vùng bị va đập.
Nếu đây là lần đầu tiên người bệnh xuất hiện cơn co giật, cần được đánh giá y tế để xác định nguyên nhân thay vì tự theo dõi tại nhà.
Đối với người đã được chẩn đoán động kinh, nếu cơn có đặc điểm khác với những lần trước hoặc xảy ra thường xuyên hơn, gia đình cũng nên trao đổi với bác sĩ.
FAQ – Câu hỏi thường gặp về động kinh
Người bị động kinh lên cơn có nên nhét khăn vào miệng không?
Không. Không đưa khăn, thìa, đũa, ngón tay hoặc bất kỳ vật nào vào miệng người đang co giật vì có thể gây tổn thương và làm tăng nguy cơ sặc.
Có nên giữ tay chân người bệnh khi đang co giật không?
Không. Hãy bảo vệ người bệnh khỏi các vật nguy hiểm thay vì cố giữ chặt cơ thể hoặc ngăn các động tác co giật.
Cơn động kinh kéo dài bao lâu thì cần cấp cứu?
Nếu cơn co giật kéo dài từ 5 phút trở lên, cần gọi hỗ trợ cấp cứu. Cũng cần gọi cấp cứu khi các cơn xảy ra liên tiếp mà người bệnh không tỉnh lại giữa các cơn.
Sau khi hết co giật có nên cho người bệnh uống nước không?
Không nên cho uống khi người bệnh chưa tỉnh táo hoàn toàn. Khi đã tỉnh và có thể nuốt bình thường, có thể thực hiện theo hướng dẫn phù hợp.
Người bị động kinh có cần nằm nghiêng sau cơn không?
Nếu người bệnh chưa tỉnh táo nhưng vẫn còn thở, có thể đặt nằm nghiêng ở tư thế an toàn để hỗ trợ giữ đường thở thông thoáng và giảm nguy cơ sặc.
Kết luận
Khi gặp người đang lên cơn động kinh hoặc co giật, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh, bảo vệ người bệnh khỏi chấn thương, theo dõi thời gian của cơn và không thực hiện những thao tác nguy hiểm như ghì giữ cơ thể hoặc đưa vật vào miệng.
Nếu cơn kéo dài từ 5 phút, lặp lại liên tiếp, gây khó thở, chấn thương, xảy ra dưới nước hoặc là cơn đầu tiên, cần nhanh chóng tìm kiếm hỗ trợ y tế.
Trong trường hợp người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế nhưng không thể tự di chuyển an toàn, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc hỗ trợ cấp cứu và vận chuyển người bệnh 24/7.
.png)
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 | 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 | 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Email: 115toanquoc@gmail.com
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
Khu vực hoạt động: Toàn quốc
