Lo âu là gì?
Trong cuộc sống, hầu như ai cũng từng trải qua cảm giác lo lắng. Đó có thể là sự hồi hộp trước một kỳ thi, căng thẳng khi chuẩn bị phỏng vấn xin việc, lo lắng về sức khỏe của người thân hoặc bất an trước một sự thay đổi lớn.
Ở mức độ phù hợp, lo lắng là một phản ứng tự nhiên của cơ thể trước những tình huống được nhận định là khó khăn hoặc có nguy cơ. Phản ứng này có thể giúp con người trở nên cảnh giác hơn, tập trung vào vấn đề và chuẩn bị phương án để ứng phó.
Tuy nhiên, lo âu không phải lúc nào cũng chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn. Một số người có thể thường xuyên cảm thấy căng thẳng, bất an hoặc lo lắng quá mức ngay cả khi chưa xác định được nguyên nhân rõ ràng. Những suy nghĩ khó kiểm soát có thể kéo dài, khiến cơ thể và tinh thần luôn ở trạng thái mệt mỏi.
Khi tình trạng này xảy ra thường xuyên và bắt đầu ảnh hưởng đến công việc, học tập, các mối quan hệ, giấc ngủ hoặc chất lượng cuộc sống, người gặp phải nên chủ động quan tâm và cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn.
Điều quan trọng cần lưu ý là cảm thấy lo âu không đồng nghĩa với việc một người đã mắc rối loạn lo âu. Việc xác định một rối loạn sức khỏe tâm thần cần dựa trên nhiều yếu tố và được đánh giá bởi người có chuyên môn.
Lo âu thông thường và rối loạn lo âu có giống nhau không?
Đây là hai khái niệm dễ bị nhầm lẫn.
Lo âu thông thường thường gắn với một nguyên nhân hoặc tình huống cụ thể. Chẳng hạn, một người có thể lo lắng trước ngày thuyết trình nhưng cảm giác đó giảm dần sau khi công việc kết thúc. Đây có thể là phản ứng tâm lý bình thường.
Trong khi đó, các rối loạn lo âu là nhóm tình trạng sức khỏe tâm thần có những tiêu chuẩn đánh giá cụ thể. Người bệnh có thể trải qua cảm giác lo sợ hoặc bất an với mức độ đáng kể, kéo dài hoặc khó kiểm soát, từ đó ảnh hưởng đến nhiều mặt của cuộc sống.
Do đó, không nên tự chẩn đoán chỉ dựa trên một vài biểu hiện như mất ngủ, hồi hộp hay suy nghĩ nhiều. Những triệu chứng này cũng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng sức khỏe khác.
Khi các biểu hiện kéo dài hoặc ngày càng ảnh hưởng đến cuộc sống, việc trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần sẽ giúp người bệnh được đánh giá phù hợp hơn.
Những biểu hiện thường gặp khi lo âu
Lo âu không chỉ thể hiện qua suy nghĩ. Khi một người căng thẳng hoặc bất an, cơ thể cũng có thể xuất hiện nhiều phản ứng khác nhau.
Về mặt cảm xúc, người gặp tình trạng lo âu có thể thường xuyên cảm thấy bồn chồn, căng thẳng, bất an hoặc khó thư giãn. Có người liên tục suy nghĩ về những tình huống chưa xảy ra và khó ngừng các suy nghĩ đó dù đã cố gắng.
Khả năng tập trung cũng có thể bị ảnh hưởng. Người bệnh có thể cảm thấy đầu óc khó tập trung, dễ phân tâm hoặc khó hoàn thành những công việc trước đây vẫn thực hiện bình thường.
Lo âu cũng có thể liên quan đến những thay đổi về giấc ngủ. Một số người khó đi vào giấc ngủ vì suy nghĩ nhiều, thức giấc giữa đêm hoặc cảm thấy ngủ không sâu. Khi tình trạng này kéo dài, sự mệt mỏi vào ban ngày có thể khiến khả năng tập trung và kiểm soát cảm xúc giảm đi.
Bên cạnh đó, cơ thể có thể xuất hiện những biểu hiện như hồi hộp, cảm giác tim đập nhanh, run tay, đổ mồ hôi, khó chịu ở đường tiêu hóa, căng cơ hoặc cảm giác khó thở.
Tuy nhiên, các biểu hiện trên không đặc hiệu riêng cho lo âu. Đặc biệt với các triệu chứng như đau ngực, khó thở, ngất hoặc tim đập bất thường, không nên mặc định nguyên nhân chỉ do tâm lý mà cần được đánh giá y tế khi phù hợp.
Vì sao chúng ta có thể cảm thấy lo âu?
Lo âu thường không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Tình trạng của mỗi người có thể liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố tâm lý, môi trường sống, sức khỏe và những trải nghiệm cá nhân.
Áp lực công việc là một yếu tố thường gặp. Khối lượng công việc lớn, thời hạn gấp, môi trường làm việc căng thẳng hoặc những thay đổi về nghề nghiệp có thể khiến một người duy trì trạng thái lo lắng trong thời gian dài.
Các vấn đề tài chính, gia đình, học tập, mối quan hệ hoặc những biến cố trong cuộc sống cũng có thể tạo ra áp lực tâm lý đáng kể.
Giấc ngủ và lo âu cũng có thể tác động qua lại. Lo âu khiến một số người khó ngủ, trong khi ngủ không đủ hoặc chất lượng giấc ngủ kém lại có thể khiến cơ thể mệt mỏi và khó kiểm soát cảm xúc hơn.
Ngoài ra, việc sử dụng quá nhiều cà phê, nước tăng lực hoặc các sản phẩm chứa chất kích thích có thể làm tăng cảm giác bồn chồn ở một số người.
Một số vấn đề sức khỏe hoặc thuốc đang sử dụng cũng có thể gây ra những triệu chứng tương tự lo âu. Đây là một trong những lý do người bệnh không nên tự chẩn đoán khi các biểu hiện xuất hiện thường xuyên hoặc không rõ nguyên nhân.
Lo âu kéo dài có thể ảnh hưởng đến cuộc sống như thế nào?
Khi một người phải duy trì trạng thái căng thẳng trong thời gian dài, những ảnh hưởng không chỉ dừng lại ở cảm xúc.
Trước hết là giấc ngủ. Suy nghĩ liên tục trước giờ ngủ có thể khiến người bệnh khó thư giãn, khó đi vào giấc hoặc thức giấc nhiều lần. Sau một đêm nghỉ ngơi không đầy đủ, cơ thể dễ cảm thấy mệt mỏi vào ngày hôm sau.
Trong công việc và học tập, tình trạng khó tập trung, suy nghĩ quá nhiều hoặc mệt mỏi có thể ảnh hưởng đến hiệu suất. Một số người cũng có xu hướng trì hoãn hoặc né tránh những tình huống khiến bản thân cảm thấy lo lắng.
Các mối quan hệ cũng có thể bị tác động. Khi thường xuyên căng thẳng, một người có thể trở nên nhạy cảm, dễ cáu gắt hoặc ít muốn tham gia các hoạt động xã hội.
Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của lo âu ở mỗi người không giống nhau. Không nên chỉ dựa vào một biểu hiện đơn lẻ để đánh giá mức độ nghiêm trọng của tình trạng.
Làm gì khi thường xuyên cảm thấy lo âu?
Khi nhận thấy bản thân thường xuyên căng thẳng hoặc lo lắng, một số điều chỉnh trong sinh hoạt có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe tinh thần.
Trước tiên, hãy cố gắng xác định những yếu tố thường khiến bản thân cảm thấy lo âu. Việc ghi lại thời điểm xuất hiện cảm xúc, tình huống xảy ra và phản ứng của bản thân có thể giúp nhận diện những yếu tố liên quan.
Duy trì giờ ngủ và thức tương đối ổn định, dành thời gian nghỉ ngơi và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử quá lâu vào buổi tối cũng là những thói quen đáng cân nhắc.
Hoạt động thể chất phù hợp với tình trạng sức khỏe có thể giúp cơ thể thư giãn và tạo sự cân bằng trong sinh hoạt. Bên cạnh đó, các hoạt động như đọc sách, nghe nhạc, hít thở chậm hoặc dành thời gian ngoài trời có thể giúp một số người giảm cảm giác căng thẳng.
Việc chia sẻ với người thân, bạn bè hoặc một người mà bạn tin tưởng cũng có thể giúp giảm cảm giác phải tự mình đối mặt với mọi vấn đề.
Đồng thời, nên chú ý lượng cà phê, trà đặc, nước tăng lực và các sản phẩm chứa chất kích thích đang sử dụng, đặc biệt khi nhận thấy chúng khiến cơ thể bồn chồn hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Những biện pháp trên mang tính hỗ trợ chung và không thay thế việc đánh giá hoặc điều trị chuyên môn khi tình trạng lo âu gây ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống.
Khi nào nên tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn?
Bạn nên cân nhắc trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia phù hợp khi cảm giác lo âu diễn ra thường xuyên, kéo dài hoặc ngày càng khó kiểm soát.
Đặc biệt, việc thăm khám nên được cân nhắc khi tình trạng này làm ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ, công việc, học tập, sinh hoạt, các mối quan hệ hoặc khiến bạn thường xuyên né tránh những hoạt động cần thiết trong cuộc sống.
Bác sĩ có thể khai thác các triệu chứng, tiền sử sức khỏe và những yếu tố liên quan để có đánh giá phù hợp. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể được hướng dẫn thực hiện thêm các đánh giá cần thiết hoặc được giới thiệu đến chuyên gia sức khỏe tâm thần.
Người dân cũng không nên tự ý sử dụng thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc các loại thuốc được quảng cáo giúp giảm lo âu khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Một điểm quan trọng khác là không nên quy tất cả các biểu hiện thể chất cho lo âu. Đau ngực, khó thở rõ rệt, ngất, rối loạn ý thức hoặc các triệu chứng bất thường xuất hiện đột ngột có thể cần được đánh giá y tế khẩn cấp tùy tình trạng thực tế.
Chủ động quan tâm đến sức khỏe tinh thần mỗi ngày
Sức khỏe tinh thần cũng là một phần quan trọng của sức khỏe tổng thể. Chúng ta không nhất thiết phải chờ đến khi cảm giác lo âu trở nên quá khó chịu mới bắt đầu quan tâm đến bản thân.
Một lịch sinh hoạt tương đối ổn định, thời gian nghỉ ngơi phù hợp, vận động, duy trì các mối quan hệ tích cực và học cách nhận biết những dấu hiệu căng thẳng của bản thân đều có thể góp phần xây dựng lối sống cân bằng hơn.
Quan trọng hơn, khi những cảm xúc bất an kéo dài và vượt quá khả năng tự điều chỉnh, tìm kiếm sự hỗ trợ không phải là điều nên trì hoãn. Được đánh giá đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn hướng hỗ trợ phù hợp với từng trường hợp.
Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc đồng hành cùng cộng đồng
Bên cạnh các hoạt động hỗ trợ cấp cứu và vận chuyển người bệnh, Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc mong muốn chia sẻ những thông tin sức khỏe hữu ích, góp phần giúp cộng đồng chủ động hơn trong việc chăm sóc cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Đối với lo âu, Trung Tâm không thay thế cơ sở chuyên khoa tâm lý – tâm thần trong việc chẩn đoán hoặc điều trị. Người có tình trạng lo âu kéo dài nên tìm đến cơ sở y tế hoặc chuyên gia phù hợp để được đánh giá.
Trong trường hợp người bệnh xuất hiện những biểu hiện sức khỏe bất thường cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp hoặc cần vận chuyển đến cơ sở y tế, người dân có thể liên hệ Trung Tâm Cấp Cứu Toàn Quốc để được tiếp nhận thông tin và hỗ trợ theo tình trạng thực tế.
Liên hệ Trung tâm Cấp cứu Toàn Quốc
TRUNG TÂM CẤP CỨU TOÀN QUỐC
Hotline: 0704 115 115 – 0995 114 115
Y tế sự kiện: 082 8899 115 – 085 2288 115
Website:
Địa chỉ: 03 Đường 35A Trịnh Quang Nghị, Phường Bình Đông, TP. Hồ Chí Minh
Email: 115toanquoc@gmail.com
Zalo: https://zalo.me/3105407123098382136
Facebook: https://web.facebook.com/trungtamcapcuutoanquoc
